بازسازی معادن؛ حلقه مفقوده توسعه پایدار معدن و محیط‌زیست

چهاردهمین کنفرانس مهندسی معدن ایران در روزهای ۲۷ و ۲۸ بهمن با مشارکت شرکت مهندسی معدنی نوآوران‌مس در دانشگاه صنعتی تبریز برگزار می‌شود.

در این کنفرانس، دکتر علی محمودی سرپرست شرکت نوآوران‌مس بعنوان عضو شورای سیاست‌گذاری این کنفرانس حضور داشته و بصورت ویژه در یک پنل و میزگرد تخصصی موضوع مهم "بازسازی معادن" را به بحث خواهد گذاشت.

میزگرد بازسازی معادن در روز سه‌شنبه ۲۸ بهمن در سالن B ساختمان خواجه‌نصیر دانشگاه صنعتی تبریز برگزار خواهد شد و شرکت برای عموم و علاقه‌مندان این حوزه آزاد می‌باشد.
...

"بازسازی معدن، حلقه مفقوده توسعه پایدار معدن و محیط زیست"

بهره‌برداری از معادن با توجه به نیاز روزافزون بشر به مواد خام، روندی رو به افزایش دارد و در کنار مزایای اقتصادی، آثار زیست‌محیطی قابل‌توجهی نیز ایجاد می‌کند. از آنجا که معدن و منابع طبیعی هر دو از سرمایه‌های عمومی هستند، نمی‌توان یکی را فدای دیگری کرد و باید میان استخراج و حفاظت، تعادل برقرار شود.
عمر معدن در مقایسه با عمر منابع طبیعی کوتاه و نوعی کاربری موقت زمین محسوب می‌شود. بنابراین اگر بهره‌برداری همراه با احیا و بازسازی باشد، می‌توان آثار تخریب را جبران و اکوسیستم را دوباره ساماندهی کرد. راهکار اصلی این تعامل، اجرای طرح‌های بازسازی معدن در طول و پس از پایان فعالیت‌های معدنی است؛ رویکردی که حدود چهار دهه است در کشورهای توسعه‌یافته اجرا می‌شود و در برخی موارد، کیفیت محیط زیست پس از بازسازی حتی بهتر از وضعیت اولیه شده است.
معدن مس سونگون به‌عنوان یکی از معادن بزرگ ایران و جهان، با حدود 5 میلیارد تن ذخیره زمین‌شناسی و طرح‌های توسعه‌ای فازهای 3 و 4، استخراج سالانه خود را تا 56 میلیون تن در سال افزایش می‌دهد. این فعالیت‌ها تأثیر اقتصادی گسترده‌ای دارند، اما در عین حال اکوسیستم حساس منطقه ارسباران نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرد. از این‌رو، اجرای طرح جامع بازسازی معدن به‌عنوان فاز چهارم معدنکاری ضروری است.

در سطح جهانی، حدود 53 درصد معادن به دلیل اتمام کانسنگ و حدود 47 درصد به دلایل زیست‌محیطی یا فنی تعطیل می‌شوند. به همین دلیل، برنامه بستن معدن و بازسازی آن باید از ابتدا در طرح بهره‌برداری پیش‌بینی شود.

در ایران نیز قانون معادن به تأمین مالی بازسازی اشاره کرده است. طبق آمار سال 1404:
کل حقوق دولتی معادن کشور: حدود 50 همت
سهم استان آذربایجان شرقی: حدود 4 همت
سهم قانونی توسعه معدن: 65 درصد
سهم توسعه شهرستان: 15 درصد
سهم بازسازی معادن: 12 درصد می‌باشد.

بر این اساس، در سطح استان باید حدود:
600 میلیارد تومان برای توسعه شهرستان محل فعالیت معدن و 480 میلیارد تومان برای بازسازی معادن هزینه شود، اما این بخش از قانون تاکنون به‌طور کامل اجرا نشده است.

در مجموع، بازسازی معدن می‌تواند راه‌حل اصلی ایجاد توازن میان توسعه معدنی و حفاظت از محیط زیست باشد و زمینه تعامل سازنده میان بخش معدن، محیط زیست و جامعه محلی را فراهم کند. این موضوع در چهاردهمین کنفرانس مهندسی معدن ایران نیز به‌صورت ویژه مورد بررسی قرار خواهد گرفت.